Na te i inne pytania nurtujące młode mamy odpowiadają nam: profesor Bohdan Maruszewski, Kierownik Kliniki Kardiochirurgii Instytutu „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” oraz Beata Kulesza, Prezes Zarządu Fundacji Serce Dziecka im. Diny Radziwiłłowej.

Panie profesorze, jakie są przyczyny powstawania wad serca?

Bohdan Maruszewski – Niestety, tylko w około 30% przypadków udaje się określić rzeczywistą przyczynę wrodzonej wady serca.  W pozostałych 70% przyczyny wciąż nie są znane. Jeżeli w rodzinie występowały wrodzone wady serca, to prawdopodobieństwo wystąpienia ich u dziecka z takiej rodziny jest większe. Powstają one zwykle w bardzo wczesnym okresie ciąży w pierwszych 30-45 dniach od momentu zapłodnienia. Przyczyną może być np. banalna z pozoru infekcja wirusowa, o której mama dziecka nawet nie wie lub też czynniki środowiskowe, takie jak zanieczyszczenia czy przyjmowanie leków.

Czy wszystkie wady serca są wrodzone, czy też można je nabyć z wiekiem?

BM - Czym innym są wrodzone wady serca, z którymi dziecko się rodzi, a czym innym nabyte, które występują przede wszystkim u dorosłych. W niektórych obszarach świata w dalszym ciągu częstsze są wady nabyte. Przyczyną ich powstania może być np. choroba reumatyczna. W Europie występuje ona coraz rzadziej, ale np. w Afryce Północnej jest w dalszym ciągu jedną z najczęstszych przyczyn. Wady zastawkowe serca, choroba wieńcowa są przykładami wad, które powstają w trakcie życia.  

Jak wykryć wadę serca przed urodzeniem dziecka? Jakie badania i w jakim okresie ciąży należy wykonać?

BM - W Polsce diagnostyka prenatalna, a więc badanie ultrasonograficzne ciąży, które wykrywa wady serca przed urodzeniem dziecka, rozwija się bardzo dynamicznie. Badania prenatalne można wykonać w wielu miejscach w Polsce. Największe dwie pracownie diagnostyczne to ośrodek łódzki - Centrum Zdrowia Matki Polki, oraz ośrodek warszawski - Szpital Kliniczny na ul. Karowej. Pierwsze badanie można wykonać już w 12 tygodniu ciąży, potem jest ono powtarzane w 20 tygodniu. Jeżeli zaistnieje podejrzenie wady serca, to w miarę rozwoju płodu przeprowadza się kolejne, bardziej szczegółowe badania.

Czy zwiększa się ryzyko wystąpienia wrodzonej wady serca u potomka, jeżeli posiadamy już jedno dziecko, u którego ją wykryto?  

BM - Jest to bardzo istotne pytanie. Jeśli w rodzinie z tego samego ojca i tej samej matki zostało urodzone dziecko z wrodzoną wadą serca, to ryzyko, że choroba wystąpi u następnych dzieci jest większe. W takich wypadkach wskazane jest wykonywanie badania przy każdej kolejnej ciąży.

Beata Kulesza - Współpracujemy z wieloma rodzicami mającymi dwoje lub troje dzieci, w przypadku których wada serca wystąpiła bądź to u pierwszego, bądź u kolejnego dziecka. Jednakże część „zaprzyjaźnionych” z nami rodziców mających jedno chore dziecko, z obawy o zdrowie kolejnego potomka, po prostu nie decyduje się na nie.  Myślę, że są to sprawy bardzo indywidualne i każdy z rodziców podejmuje świadomą decyzję.

Jak można rozpoznać wrodzoną wadę serca?  

BM - Objawy wrodzonych wad serca są bardzo różne i muszą być rozpoznawane przez lekarza.  Wady serca możemy podzielić na kilka grup. Najłatwiej rozpoznawalne są te z grup wad sinicznych. Wtedy osoba bliska, widząc u dziecka zasinione paznokcie albo siny kolor wokół ust może podejrzewać, że dziecko ma wrodzoną wadę serca. Innymi objawami mogą być: szmer nad sercem, opóźnienie rozwoju dziecka, nieprzybieranie na wadze, duszność występująca zwłaszcza po karmieniu czy w czasie karmienia dziecka. Wielu wad serca rodzina jednak nie rozpozna, dlatego niezbędna jest konsultacja z lekarzem.